Git từ cơ bản đến nâng cao

1. Thiết lập & khái niệm cốt lõi

Git quản lý code qua 3 vùng cục bộ và 1 vùng từ xa: Working directory → Staging (index) → Local repo → Remote. Hiểu 4 vùng này là hiểu 80% Git.

Vùng	Là gì	Lệnh đưa vào
Working directory	File bạn đang sửa	(sửa file)
Staging / index	Những thay đổi sẽ vào commit kế tiếp	`git add`
Local repo	Lịch sử commit trên máy bạn	`git commit`
Remote	Repo trên GitHub/GitLab	`git push`

Cấu hình lần đầu (chạy 1 lần/máy):

git config --global user.name "Tên Bạn"
git config --global user.email "ban@example.com"
git config --global init.defaultBranch main
git config --global core.editor "code --wait"   # dùng VS Code làm editor
git config --global pull.rebase true             # pull = fetch + rebase, lịch sử sạch hơn
git config --global fetch.prune true             # tự xóa nhánh remote đã bị xóa
git config --global rerere.enabled true          # nhớ cách giải conflict đã làm
git config --global core.autocrlf input          # macOS/Linux; Windows dùng true
git config --list --show-origin                  # xem toàn bộ config

SSH key để push không cần mật khẩu:

ssh-keygen -t ed25519 -C "ban@example.com"
cat ~/.ssh/id_ed25519.pub     # copy vào GitHub > Settings > SSH keys
ssh -T git@github.com         # kiểm tra kết nối

Thuật ngữ cần nhớ: HEAD = commit bạn đang đứng; branch = con trỏ di động tới 1 commit; origin = tên mặc định của remote; upstream = nhánh remote mà nhánh local theo dõi.

2. Lệnh cơ bản hằng ngày

Vòng lặp chuẩn: status → add → commit → push. Luôn chạy git status trước khi làm gì đó.

# Tạo / lấy repo
git init                         # tạo repo mới trong thư mục hiện tại
git clone <url>                  # tải repo về
git clone --depth 1 <url>        # chỉ lấy commit mới nhất (nhanh, nhẹ)

# Xem trạng thái
git status -sb                   # gọn, kèm tên nhánh
git diff                         # thay đổi chưa stage
git diff --staged                # thay đổi đã stage, sắp commit

# Stage
git add <file>
git add .                        # tất cả trong thư mục hiện tại
git add -p                       # chọn từng đoạn (hunk) — rất nên dùng
git restore --staged <file>      # bỏ khỏi staging, giữ thay đổi

# Commit
git commit -m "feat: add login"
git commit                       # mở editor để viết message dài
git commit --amend               # sửa commit cuối (chưa push)
git commit --amend --no-edit     # thêm file quên vào commit cuối

# Lịch sử
git log --oneline --graph --all  # cây lịch sử trực quan
git log -p <file>                # lịch sử thay đổi của 1 file
git log --author="Tên" --since="2 weeks ago"
git show <commit>                # chi tiết 1 commit
git blame <file>                 # ai sửa dòng nào

# File
git rm <file>                    # xóa và stage việc xóa
git rm --cached <file>           # ngừng theo dõi, giữ file trên đĩa
git mv <cũ> <mới>                 # đổi tên

.gitignore — tạo ngay khi init repo. Lấy mẫu theo ngôn ngữ/engine tại github/gitignore. File đã bị track rồi thì thêm vào .gitignore không có tác dụng — phải git rm --cached trước.

3. Branch, merge, rebase

Mỗi tính năng/bug làm trên 1 nhánh riêng, không commit thẳng vào main.

# Nhánh
git branch                       # liệt kê nhánh local
git branch -a                    # cả nhánh remote
git branch -vv                   # kèm upstream và ahead/behind
git switch -c feature/login      # tạo + chuyển sang nhánh mới
git switch main                  # chuyển nhánh
git switch -                     # quay lại nhánh trước
git branch -m tên-mới            # đổi tên nhánh hiện tại
git branch -d feature/login      # xóa (đã merge)
git branch -D feature/login      # xóa ép (chưa merge)
git branch --merged main         # nhánh đã merge, dọn được

# Merge
git switch main
git merge feature/login          # fast-forward nếu được
git merge --no-ff feature/login  # luôn tạo merge commit
git merge --squash feature/login # gộp thành 1 thay đổi, tự commit sau
git merge --abort                # hủy merge đang conflict

# Rebase
git switch feature/login
git rebase main                  # đặt commit của nhánh lên đỉnh main
git rebase --continue            # sau khi giải conflict
git rebase --abort               # quay về như trước khi rebase

	Merge	Rebase
Lịch sử	Giữ nguyên, có merge commit	Thẳng hàng, không merge commit
Viết lại commit	Không	Có (đổi hash)
An toàn cho nhánh chung	Có	Không — chỉ rebase nhánh của riêng bạn
Dùng khi	Đưa feature vào main	Cập nhật nhánh feature theo main

Giải conflict: mở file, tìm <<<<<<<, =======, >>>>>>>; giữ phần đúng, xóa dấu; rồi git add <file> và git merge --continue (hoặc rebase --continue). Lấy nguyên 1 phía: git checkout --ours <file> / --theirs <file>. Lưu ý: khi rebase, “ours” và “theirs” bị đảo ngược so với merge.

4. Remote & cộng tác

fetch chỉ tải về, không đụng code của bạn; pull = fetch + merge/rebase. Khi không chắc, hãy fetch rồi xem trước.

# Quản lý remote
git remote -v                              # xem remote
git remote add origin <url>
git remote set-url origin <url-mới>
git remote add upstream <url-repo-gốc>    # khi fork repo người khác

# Đồng bộ
git fetch                                  # tải về, không merge
git fetch --all --prune
git log main..origin/main --oneline        # xem remote có gì mới
git pull                                   # fetch + merge (hoặc rebase nếu đã config)
git pull --rebase

# Đẩy lên
git push -u origin feature/login           # lần đầu: gắn upstream
git push                                   # các lần sau
git push --force-with-lease                # force an toàn sau khi rebase
git push origin --delete feature/login     # xóa nhánh remote
git push --tags                            # đẩy tag

# Tag (đánh dấu phiên bản)
git tag -a v1.0.0 -m "Release 1.0.0"
git tag                                    # liệt kê
git push origin v1.0.0

Quy trình Pull Request (GitHub Flow):

git switch main && git pull — lấy main mới nhất.
git switch -c feature/xyz — tạo nhánh.
Commit nhỏ, thường xuyên.
git fetch && git rebase origin/main — cập nhật trước khi mở PR.
git push -u origin feature/xyz → mở PR trên GitHub.
Review xong → merge (thường là squash merge) → xóa nhánh.

Với CLI GitHub (gh): gh pr create, gh pr checkout 123, gh pr list, gh repo clone owner/repo.

5. Hoàn tác & cứu dữ liệu

Gần như mọi thứ đã commit đều cứu được bằng git reflog; thứ mất thật sự là thay đổi chưa bao giờ commit hoặc stash.

Tình huống	Lệnh	Nguy hiểm?
Bỏ thay đổi chưa stage của 1 file	`git restore <file>`	Mất thay đổi đó
Bỏ stage, giữ thay đổi	`git restore --staged <file>`	Không
Sửa message commit cuối	`git commit --amend`	Chỉ khi chưa push
Hủy commit cuối, giữ code đã stage	`git reset --soft HEAD~1`	Không
Hủy commit cuối, giữ code chưa stage	`git reset HEAD~1` (mặc định —mixed)	Không
Hủy commit cuối và xóa luôn code	`git reset --hard HEAD~1`	Có
Đảo ngược 1 commit đã push	`git revert <commit>`	Không — tạo commit mới
Đưa 1 file về phiên bản cũ	`git restore --source=<commit> <file>`	Mất bản hiện tại
Xóa file rác chưa track	`git clean -nd` (xem thử) rồi `git clean -fd`	Có
Khôi phục sau reset/rebase nhầm	`git reflog` rồi `git reset --hard HEAD@{n}`	Cẩn thận
Khôi phục nhánh lỡ xóa	`git reflog` tìm hash rồi `git branch <tên> <hash>`	Không

Stash — cất tạm việc đang làm:

git stash push -m "wip: login form"   # cất (kèm tên)
git stash -u                          # cả file chưa track
git stash list
git stash pop                         # lấy ra và xóa khỏi stash
git stash apply stash@{1}             # lấy ra, vẫn giữ trong stash
git stash drop stash@{1}
git stash branch fix/xyz              # tạo nhánh từ stash

Quy tắc vàng: đã push lên nhánh chung thì dùng revert, không dùng reset/amend/rebase.

6. Nâng cao

Các lệnh dưới đây viết lại lịch sử hoặc thao tác sâu — làm trên nhánh riêng, và biết cách quay lại bằng reflog.

Interactive rebase — dọn commit trước khi mở PR:

git rebase -i HEAD~5
# Trong editor, đổi chữ đầu dòng:
#   pick   = giữ         reword = sửa message
#   squash = gộp vào trên, giữ message   fixup = gộp, bỏ message
#   edit   = dừng lại để sửa   drop = xóa commit

# Mẹo: tạo commit sửa cho commit cũ, rồi tự gộp
git commit --fixup <hash>
git rebase -i --autosquash main

Cherry-pick, bisect, worktree:

git cherry-pick <hash>               # chép 1 commit sang nhánh hiện tại
git cherry-pick A^..B                # chép dãy commit từ A đến B

git bisect start                     # tìm commit gây bug bằng tìm kiếm nhị phân
git bisect bad                       # commit hiện tại lỗi
git bisect good v1.0.0               # mốc còn tốt
# ...test rồi gõ good/bad cho đến khi Git chỉ ra commit thủ phạm
git bisect run ./test.sh             # tự động hóa
git bisect reset

git worktree add ../hotfix main      # mở nhánh thứ 2 ở thư mục khác, không cần stash
git worktree list
git worktree remove ../hotfix

Tìm kiếm & so sánh:

git log -S "tên_hàm" --oneline       # commit thêm/xóa chuỗi này (pickaxe)
git log -G "regex"                   # commit có diff khớp regex
git log --grep="fix"                 # tìm theo message
git grep "TODO"                      # tìm trong code đang track
git diff main...feature              # thay đổi của feature kể từ lúc tách nhánh
git shortlog -sn                     # thống kê commit theo người

Khác:

Alias — rút ngắn lệnh hay dùng: git config --global alias.lg "log --oneline --graph --all --decorate", sau đó gõ git lg.
Hooks (.git/hooks/ hoặc công cụ pre-commit, Husky) — chạy lint/test tự động trước commit/push.
Submodule — nhúng repo khác: git submodule add <url> libs/x, clone kèm git clone --recurse-submodules. Khá phiền; cân nhắc package manager trước.
Sparse checkout — chỉ lấy 1 phần repo lớn: git sparse-checkout set src/game.
Ký commit — git config --global gpg.format ssh + commit.gpgsign true để có nhãn Verified trên GitHub.
Xóa bí mật lỡ commit khỏi toàn bộ lịch sử — dùng git-filter-repo, rồi đổi ngay key/mật khẩu đó (coi như đã lộ).

7. Git LFS & dự án Unity

Git LFS (Large File Storage) lưu file nhị phân lớn (texture, model, audio, video) ngoài repo, chỉ để lại 1 file con trỏ nhỏ — giúp repo game không phình to và clone nhanh.

git lfs install                          # 1 lần/máy
git lfs track "*.psd" "*.fbx" "*.png" "*.wav"
git add .gitattributes                   # luôn commit file này
git lfs ls-files                         # file đang do LFS quản lý
git lfs migrate import --include="*.psd" --everything   # chuyển file cũ sang LFS (viết lại lịch sử)
git lfs lock Assets/Scenes/Main.unity    # khóa file không merge được khi làm nhóm
git lfs unlock Assets/Scenes/Main.unity

Checklist cho repo Unity:

Dùng mẫu Unity.gitignore từ github/gitignore — bỏ Library/, Temp/, Obj/, Build/, Logs/, UserSettings/.
Commit cả file .meta — thiếu .meta là mất liên kết giữa asset.
Edit > Project Settings > Editor: Asset Serialization = Force Text, Version Control Mode = Visible Meta Files.
Track bằng LFS các đuôi nhị phân: *.png *.jpg *.psd *.tga *.fbx *.blend *.wav *.mp3 *.ogg *.mp4 *.ttf *.exr.
Cấu hình UnityYAMLMerge (Smart Merge, có sẵn trong Unity) làm mergetool cho .unity và .prefab.
Chia nhỏ scene và dùng prefab để 2 người ít khi sửa cùng 1 file.

Lưu ý: GitHub gói miễn phí có hạn mức dung lượng/băng thông LFS khá nhỏ; dự án nhiều asset có thể cân nhắc GitLab, Azure DevOps hoặc tự host (Gitea/Forgejo có hỗ trợ LFS).

8. Git GUI

GUI giúp xem lịch sử, stage từng dòng và giải conflict trực quan; nên biết CLI trước để hiểu GUI đang làm gì.

Công cụ	Nền tảng	Giá	Hợp với
VS Code (Source Control) + GitLens	Win/Mac/Linux	Miễn phí (GitLens có bản Pro)	Làm việc ngay trong editor, blame inline
Fork	Win/Mac	Trả phí 1 lần, dùng thử không giới hạn	Nhanh, gọn, interactive rebase kéo-thả
GitKraken	Win/Mac/Linux	Miễn phí cho repo public, trả phí cho private	Graph đẹp, tích hợp GitHub/GitLab
Sourcetree	Win/Mac	Miễn phí	Đầy đủ tính năng, hỗ trợ LFS
GitHub Desktop	Win/Mac	Miễn phí	Người mới, workflow GitHub đơn giản
JetBrains (Rider, IntelliJ…)	Win/Mac/Linux	Theo IDE	Merge tool 3 cột rất tốt; Rider hợp Unity
lazygit	Terminal	Miễn phí	Giao diện trong terminal, thao tác bằng phím

Giá và gói có thể thay đổi — kiểm tra trang chủ trước khi mua. Gợi ý: VS Code + GitLens cho hằng ngày, Fork hoặc Rider khi cần giải conflict/rebase phức tạp.

Dùng VS Code làm diff/merge tool mặc định:

git config --global merge.tool vscode
git config --global mergetool.vscode.cmd 'code --wait --merge $REMOTE $LOCAL $BASE $MERGED'
git config --global diff.tool vscode
git config --global difftool.vscode.cmd 'code --wait --diff $LOCAL $REMOTE'
# Dùng: git mergetool / git difftool

9. Rule, quy ước & mẹo

Không bao giờ:

git push --force lên main hoặc nhánh người khác đang dùng. Cần force thì dùng --force-with-lease trên nhánh của riêng bạn.
Rebase/amend commit đã push lên nhánh chung.
Commit mật khẩu, API key, file .env, chứng chỉ. Thêm .env vào .gitignore từ đầu; dùng .env.example để chia sẻ mẫu.
Commit file build, thư mục phụ thuộc (node_modules/, Library/, bin/, obj/).
Chạy reset --hard hoặc clean -fd khi chưa xem git status.

Commit message — theo Conventional Commits:

<type>(<scope>): <mô tả ngắn, thì hiện tại, ≤ 50 ký tự>

<thân: giải thích TẠI SAO, không phải CÁI GÌ>

feat(player): add double jump
fix(shader): correct normal in toon lighting

Type	Dùng khi
`feat`	Tính năng mới
`fix`	Sửa lỗi
`refactor`	Sửa cấu trúc, không đổi hành vi
`docs`	Tài liệu
`test`	Thêm/sửa test
`chore`	Việc vặt: config, dependency
`perf`	Tối ưu hiệu năng
`style`	Format, không đổi logic

Đặt tên nhánh: feature/<mô-tả>, fix/<mô-tả>, hotfix/<mô-tả>, release/v1.2.0 — chữ thường, nối bằng gạch ngang, có thể kèm số issue (fix/123-crash-on-load).

Thói quen tốt:

Commit nhỏ, mỗi commit 1 ý — dễ review, dễ revert, dễ bisect.
git add -p thay vì git add . để không lỡ commit thứ không muốn.
git diff --staged trước mỗi lần commit.
Pull/rebase từ main thường xuyên để conflict nhỏ và sớm.
Bảo vệ nhánh main trên GitHub (Settings > Branches): bắt buộc PR, cấm force push.
Tag mỗi bản release theo SemVer: vMAJOR.MINOR.PATCH.
Xóa nhánh sau khi merge.

Mẹo nhanh:

git switch - / git checkout - — nhảy qua lại 2 nhánh gần nhất.
git log -1 --stat — xem commit cuối đổi những file nào.
git commit -am "msg" — stage + commit mọi file đã track (không gồm file mới).
git diff --word-diff — so sánh theo từ, hợp với văn bản dài.
git config --global help.autocorrect 20 — tự sửa lệnh gõ sai sau 2 giây.
Bị kẹt trong vim lúc commit: nhấn Esc, gõ :wq rồi Enter (hoặc đổi editor như mục 1).
“detached HEAD”: bạn đang đứng trên 1 commit, không phải nhánh. Muốn giữ việc đã làm: git switch -c <tên-nhánh-mới>.